woensdag 25 november 2015

'Hart & Ziel' is meer dan 'hard en zielig'


De Hart & Ziel Lijst komt er weer aan! Tot en met 27 september kunnen we nog stemmen op onze favoriete muziek. Luister sprak alvast met presentatoren Margriet Vroomans (De Ochtend van 4) en Ab Nieuwdorp (Licht op 4 en De Klassieken) over hun eigen Hart & Ziel-ervaringen.


Tekst: Margaretha Coornstra

Ab Nieuwdorp: “Op mijn zestiende speelde ik tuba in de plaatselijke muziekvereniging. Ik had ook al conservatoriumplannen. Alleen repertoire voor tuba, dat bleef toch wat lastig. Op een dag kwam de dirigent met een stuk van een Engelse componist, Ralph Vaughan Williams. Nooit van gehoord, maar zúlke mooie muziek… En ook nog voor tuba en symfonieorkest: het kon dus wél! Nadat ik het cassettebandje grijs had gedraaid besloot ik om de cd te bestellen; ik had nog wat geld van mijn vakantiebaantje. Maar op de cd die aankwam, stond dus níet het Tubaconcert van Vaughan Williams. Wel de ‘Fantasia on a theme  by Thomas Tallis’, door de Academy of St. Martin in the Fields en Neville Mariner. De man van de winkel zei: “Joh, probeer het gewoon en als het niet bevalt breng je ‘m weer terug.” Maar toen ik eenmaal thuis op mijn tienerkamer die muziek hoorde, was ik meteen blown away.  De kracht van die strijkers, de opbouw met die bijna mystieke spanning, die kathedrale klank…!”
 

Margriet Vroomans: “Ik heb een bijzondere band met ‘Cantique de Jean Racine’ van Fauré. Dat stamt uit mijn kindertijd: mijn ouders zongen allebei in meerdere koren, en vooral mijn moeder zong dit vaak. Maar naderhand houd je je als puber natuurlijk met allerlei andere zaken bezig, dus dan vergeet je dat. Totdat ik ging presenteren voor Radio 4 en de ‘Cantique’ weer voorbijkwam. Opeens trilde die muziek iets in mij wakker waarvan ik niet meer wist dat het er zat. Dus toen twee jaar geleden mijn moeder overleed, ben ik meteen naar haar huis gegaan en heb daar de ‘Cantique de Jean Racine’ opgezet – heel hard, omdat ik het gevoel had dat ik haar alleen langs die weg nog kon bereiken.”
 

Ab Nieuwdorp: “Het mooie vind ik dat zo’n Hart & Ziel-stuk je leven lang met je meegroeit, als het ware een compaan wordt; iets wat soms troost biedt en dan weer vergezichten opent. Je ontdekt er ook steeds meer lagen in. Enerzijds is het heel individueel, anderszijds toch niet zo kwetsbaar dat je het angstvallig wilt afschermen; je kunt het met anderen delen. Ik denk nu ook aan het Requiem van Richafort, dat we ooit op de autoradio hoorden toen we als gezin ’s avonds door de Provence reden. De opname van Paul Van Nevel en zijn Huelgas Ensemble. Onze oudste dochter was nog klein, mijn vrouw was zwanger van onze jongste. De muziek kleurde het landschap in op een onvergetelijke manier; de chateaux leken ook niet langer toeristisch verlicht met spots, maar met fakkels…! Want zo gaat dat: Hart & Ziel-muziek is ‘über-zintuiglijk’, het beroert niet alleen je oor maar ook je ziel.”

Margriet Vroomans: “Op de redactie schertsen we weleens: ‘Hart & Ziel’ dreigt al gauw ‘hard en zielig’ te worden. Maar Hart & Ziel gaat niet alleen over droefheid en nostalgie. Het gaat over muziek die jou in vuur en vlam zet, zodanig dat je dat je die met anderen wilt delen. ‘Verbinding’ is hierbij een kernbegrip. Wat ik over mijn moeder vertelde is dus geen triest verhaal, integendeel! Dankzij de muziek voelde ik me nog steeds met haar verbonden. Maar net zo belangrijk vind ik het Tweede Pianotrio of het Octet van Mendelssohn, waarnaar ik tijdens het koken graag luister. Dan sta ik daar enthousiast bij het aanrecht te hakken en te snijden met die muziek in m’n oren…! Zo gaat een vriendin van mij altijd hardlopen met de Brandenburgse Concerten van Bach. ‘Hart & Ziel’ kan dus ook een frisse douche zijn, die je geest schoonspoelt en weer oplaadt.”

Ab Nieuwdorp: “Soms blijkt het een instap voor mensen die eerst niets met klassieke muziek hadden. Een autonome instap die ze zelf ontdekt hebben, dus niet iets wat hun is opgedragen door bijvoorbeeld Paul Witteman op tv: ‘Dames en heren, de ‘Matthäus’ is weer in het land en u moet beslíst…!’ Nee, zo'n Hart & Ziel-gevoel dient zich ongepland aan, als een knipoog van – tja, noem het God, noem het de Kosmos… Ik duid het zelf aan als ‘het parkeerplaatsmoment’ of ‘het vluchtstrookmoment’: dat je iets op de radio hoort waardoor je zó wordt geraakt, dat je de auto aan de kant moet zetten om de afkondiging af te wachten, zelfs al mis je daardoor een afspraak: wat was dat precies, wat heb ik gehoord? John Lennon zei het al: Life is what happens to you while you’re busy making other plans.


NPO Radio 4 Hart & Ziel Lijst 2015 
- Stemperiode: t/m 27 september.
- Uitzending Hart & Ziel Lijst: 12 t/m 16 oktober
- Hart & Ziel Festival: vrijdag 16 oktober van 07:00-20:00 uur in TivoliVredenburg. Bezoek de radio-uitzending met live muziekoptredens en interessante gasten, of doe mee aan één van de Hart & Ziel-activiteiten (o.a. open podium, yoga op klassieke muziek, schilderworkshops, muzikale proeverijen).Toegang gratis. 
- Hart& Ziel Slotconcert:  20:15 uur, Hertz, TivoliVredenburg. Ensemble LUDWIG & Rosanne Philippens (viool). Kaartverkoop: www.tivolivredenburg.nl
Alle informatie: www.hartenziel.radio4.nl


(Luister. september 2015)

dinsdag 24 november 2015

'Zo doen wij dat!' - familie Bijlsma

De familie:
Jannes Bijlsma (35), (werkzoekend) journalist
Lisanne Bijlsma-van der Plas (34), eigenaar pedicure- en massagepraktijk, blogger ‘Baby/peutermama’ 
Sybren (bijna 3)
Annelie (1,5)
Laurine (10 maanden)


Gezond blijven, opvoeden: we zijn er bijna elke dag mee bezig. 
Welke lessen leerde u van het leven en zou u aan anderen willen overdragen? 

Deze week: de familie Bijlsma-van der Plas uit de gemeente Elburg.




door Margaretha Coornstra


Je kinderen zijn niet je eigendom

Jannes: “We hebben drie jonge kinderen en de vierde is onderweg. Ja, daar kijkt men weleens vreemd tegenaan. Zeker in de yuppenwijk waar wij tot voor kort woonden. Daar geldt drie toch wel als het maximum.”
Lisanne: “We zien het ouderschap als een geschenk. Je kinderen zijn niet van jou, ze zijn van God. Maar als ouders mag je voor ze zorgen en ze levenslang begeleiden. Dat is een voorrecht. Al brengt het ook een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Sybren is ruim twee, dus nu begint het echte opvoeden.”

De liefde voor je kinderen is onuitputtelijk

Lisanne: “Toen ik in verwachting was van Annelie, maakte ik me veel zorgen: ‘O help, hoe verdeel ik straks mijn liefde over Sybren en de nieuwe baby?’ Maar al gauw ontdekte ik dat twee kinderen echt niet ieder vijftig procent van je liefde krijgen. Zo werkt het niet! Voor je eerste kind heb je honderd procent liefde, voor het tweede kind krijg je er honderd procent bij, voor het derde kind weer honderd procent enzovoort. Je liefde vermeerdert zich gewoon.” 
Jannes: “Je liefde hoef je niet te verdelen, je aandacht en tijd uiteraard wel. Daar moet je mee leren omgaan.”
Lisanne: “Van ouders met één kind hoor ik vaak dat hun kind zich verveelt. Nu schelen onze kinderen heel weinig in leeftijd, dus ze spelen veel met elkaar. En Sybren gaat ook twee ochtenden per week naar de peuterschool.”

Durf te erkennen dat opvoeden niet altijd meevalt 

Lisanne: “Op Facebook vertellen ouders alleen maar over leuke belevenissen, terwijl ik zeker weet dat iedereen weleens vastloopt. En omdat ons gezinsleven best intensief is − met drie kleintjes en een vierde op komst − ben ik gaan bloggen. Zo schrijf ik bijvoorbeeld over de slaapproblemen van onze dochter. Ergens hoop ik daarmee toch reacties uit te lokken. Ik wil graag ervaringen en tips uitwisselen, zodat ouders weten: wij zijn niet de enigen bij wie het soms niet lukt.”
Jannes: “Die teksten van Lisanne ontstaan echt uit pure spontaniteit. Ze kan binnen tien minuten een blog schrijven en dat zit dan ook nog eens heel aardig in elkaar! Inderdaad praten ouders vaak alleen over positieve dingen. Dat peuters ook plassen en poepen en er vaak een zooitje van maken, daar hoor je niemand over. 
Vroeger had ik zoiets had van: ‘Kom op, als ouders los je dit-of-dat toch gewoon zelf op?’ Maar als vader heb ik nu ondervonden dat opvoeden soms niet meevalt. Gelukkig is Lisanne een open boek, die schaamt zich nergens voor − nou ja, bíjna nergens voor, haha! Laatst schreef ze over warme maaltijden en wat onze kinderen allemaal wel of niet lusten. Daar kwamen enkele reacties op.”

Gezondheid spreekt niet vanzelf

Jannes: “Laurine is drie-en-een-halve week te vroeg geboren en kreeg toen ook nog eens het RS-virus. Ze lag in de maxi cosi en trok plotseling blauw weg. Toen heeft Lisanne meteen de ambulance gebeld. Vanuit het streekziekenhuis moesten we gelijk door naar het VUmc in Amsterdam. Daar heeft Laurine drie weken aan de beademing gelegen. Wij hebben al die tijd in het Ronald McDonaldhuis gezeten. We hielden er ernstig rekening mee dat ze het niet zou halen.”
Lisanne: “Sybren en Annelie logeerden intussen bij mijn ouders. We hadden toen onze energie echt voor Laurine nodig. En we wilden ook niet dat ze al die stress van ons zouden meekrijgen.”
Jannes: “Laurine kreeg er een longontsteking bij en had op een gegeven moment een slijmprop in haar long. Het is een lang en specialistisch verhaal, maar enfin: doordat ze nog zo klein en fragiel was, konden ze die niet wegkrijgen. ’s Zondags ging het heel slecht. Maar op maandag was plotseling die prop verdwenen. Ik wil dat niet meteen een wonder noemen, maar de artsen waren wel heel verrast. Vanaf die dinsdag ging ze langzaam vooruit.” 
Lisanne: “En nu gaat het juist heel goed. Laurine is zo snel met alles! Ze is tien maanden, maar ze staat al en ik denk dat ze binnenkort gaat lopen. Maar we hebben dit jaar wel weer duidelijk ervaren hóe kwetsbaar een leven eigenlijk is.”

Dankzij kinderen relativeer je je ego

Jannes: “Vorig jaar raakte ik op een tamelijk nare manier mijn baan kwijt. In december 2014 werd mijn contract niet verlengd. Vroeger zou ik de behoefte hebben gehad om aan iedereen uit te leggen hoe dat kwam en waarom het niet míjn schuld was. Maar nu besloot ik: ‘Nee, ik praat er gewoon niet over, want daar schiet niemand iets mee op.’ Volgens mij komt dit ook doordat nu ons gezin op de voorgrond staat in plaats van ikzelf. Je stapt makkelijker over je eigen ego heen.” 
Lisanne: “Dat herken ik wel. Vroeger was ik veel meer met mijn eigen problemen bezig. Maar nu ben ik onderdeel van het gezin, ik hoor bij een groepje. Het is niet meer ‘ik’ maar ‘wij’. Dat voelt heel anders.” 

Hoe meer kinderen je krijgt, hoe flexibeler je wordt

Lisanne: “Ik was altijd iemand met een strakke planning, alles moest op de klok. Maar dat heb ik helemaal losgelaten. Ik denk nu gewoon: ‘Oké, dan wordt het maar iets later.’ Heel lang heb ik ook gemeend dat het huis altijd netjes opgeruimd hoorde te zijn. Maar nu vind ik dat een kind vooral kínd moet kunnen zijn en lekker de ruimte krijgen, met alle speelgoed over de vloer. Dan maar wat rommeliger.”
Jannes: “Sommige dingen staan natuurlijk wel vast. Zo móet Sybren om half negen op de peuterschool zijn. En het is ook onze bedoeling dat ze leren opruimen zodra ze groter worden.”
Lisanne: “Dat doen ze al! Zodra ze mij zien afstoffen, willen zij ook een doekje en vegen ze ijverig mee.”
Jannes: “Laatst las ik ergens dat gezinnen met vier kinderen het gelukkigst zouden zijn, doordat die geleerd hebben om soepel met onverwachte situaties om te gaan. Kijk, en daar kan ik me nou wel iets bij voorstellen.”


De Stentor, katern Hart & Ziel, 24 november 2015

maandag 23 november 2015

De zoektocht naar je eigen stem

‘Het Stembandatelier’ luidt de speelse benaming waaronder sopraan Johannette Zomer en Tineke Haveman van impresariaat 10VOCAAL samen masterclasses organiseren. Hierin wordt op een laagdrempelige en toch intensieve manier gewerkt aan de verbinding van stem, lichaam en geest. Op 10 en 11 oktober staat een masterclass gepland voor gevorderde amateurzangers, met als thema ‘Adem, het anker van de stem’.

Door Margaretha Coornstra


Nee, Tineke Haveman komt zelf niet uit de zangwereld, zegt ze aanvankelijk bescheiden. Ze is van huis uit werkzaam in de zorg. Zo was ze twintig jaar doktersassistente en verhuurt ze zichzelf nog steeds aan bijvoorbeeld asielzoekerscentra, waar ze fungeert als medisch aanspreekpunt. 
Maar vijf jaar geleden startte ze ook haar bureau 10Vocaal, als intermediair tussen solisten en ensembles. Die ‘10’ verwijst woordspelig naar de naam Tineke, maar meer nog naar de kwaliteit die ze nastreeft. En ja, ‘VOCAAL’ betekent dat ze zich vooral op vocalisten richt. “Dus ik ben zzp’er in de zang en zzp’er in de zorg. Wel graag in die volgorde,” voegt ze er lachend aan toe.
Maar hoe komt een zorgprofessional zonder zangervaring er dan toe om een zangimpresariaat op te zetten? Pas bij die vraag komt de aap uit de mouw: “Nou, ik heb wel twintig jaar gezongen in het Sallands Bachkoor, waarvan ik twaalf jaar voorzitter ben geweest. Pas dit jaar heb ik die functie neergelegd. En ja, dat is wel even afkicken.”

Inmiddels is 10VOCAAL meer dan een impresariaat alleen. “Want het koppelen van solisten aan ensembles, daaraan heb je geen veertig uur je handen vol. Dus ik zocht een manier om mijn pakket uit te breiden.” 
Haveman besloot tot ‘solistenpresentaties’ waarbij jonge zangers zich door middel van optredens aan koren en orkest voorstellen; een traditie die indertijd werd gestart door zangdiva Erna Spoorenberg (1925-2004).  “En twee jaar geleden dacht ik: weet je wat, ik ga ook masterclasses organiseren! Nu had ik positieve berichten gehoord over Johannette Zomer. En toen iemand me waarschuwde: ‘Nou, dát gaat je waarschijnlijk niet lukken…!’ dacht ik meteen: Dát zullen we dan nog weleens zien!” 
Hun eerste masterclass in 2013 bleek zo’n succes, dat Johannette Zomer en Tineke Haveman hun samenwerking hebben bestendigd onder de naam Het Stembandatelier. De doelgroep bestaat uit zowel professionele als gevorderde amateurzangers. Haveman: “Ik doe de organisatie en zorg dat alles goed loopt. En Johannette gaat met de zangers aan de slag.” 

Bij elke masterclass wordt een gastdocent uitgenodigd, zoals een dramacoach of een carrièrecoach. Op 10 en 11 oktober is adempedagoog Paul Triepels te gast, inmiddels een begrip binnen de professionele zangwereld. Dat hij werkt volgens de ‘methode Middendorf’ vereist misschien een korte toelichting: professor Ilse Middendorf (1910-2009), afkomstig uit Berlijn, ontwikkelde het concept van de ‘ervaarbare adem’. Volgens haar wordt het natuurlijke ademritme verstoord zodra we ‘vanuit ons hoofd’ de adem actief willen bijsturen. Middendorf streefde naar een bewust ervaren van de adem, maar dan zonder controle en zonder te willen ingrijpen. (Terzijde: het passief observeren van je ademritme is ook een aardig tijdverdrijf wanneer je in bed ligt en moeite hebt inslapen.)


CD Johannette Zomer & Fred Jacobs (Channel Classics)
Sopraan Johannette Zomer behoeft bij KCZB’ers uiteraard geen nadere introductie. Hooguit zou je nog eens via Youtube kunnen luisteren hoe ze Caccini’s lied ‘Amarilli mia bella’ zingt. Daarin hoor je precies die lichtheid en souplesse als resultaat van hetgeen waar ze als zangdocente voor staat: een natuurlijke benadering. En à propos: elders op Youtube vind je een korte documentaire over de masterclasses van Het Stembandatelier, door camerajournalist Wybo Vons.
 Ooit begon Johannette Zomer als mezzosopraan. Toen ze als tijdelijk haar stem kwijtraakte, bleek dat aanleiding voor een zoektocht naar haar echte geluid. Mede door die ervaring is ze liever niet al te stellig waar het indeling in stemvakken betreft. 
“Ik ben er voorstander van: gewoon zingen en afwachten welke kant de stem uitgaat. Nu is mijn eigen manier van zingen altijd wat natuurlijker geweest. Ook op het conservatorium koerste ik doorgaans meer op intuïtie dan op cognitieve kennis. En misschien heb ik in het begin mijn docenten weleens te veel na willen doen. Daardoor ging ik donkerder klinken, meer als een mezzosopraan. Tot ik mijn stem verloor en bij een KNO-arts terechtkwam. Dat is was heel bijzonder: ik zat in de wachtkamer en toen ik aan beurt was − ik had nog geen woord gesproken! – zei die arts meteen: “Zo, mevrouw de sopraan, wat is het probleem?” Ik was verbluft. Maar hij zag gewoon aan mijn fysionomie dat ik een sopraan was. Vanaf dat moment ben ik voorzichtig begonnen om tijdens het studeren een heleboel aangeleerde gewoontes los te laten, en jawel…! Ik bleek een sopraan. Gelukkig kreeg ik alle ruimte van mijn docent, Charles van Tassel. Ik heb hem ook meer als een coach gezien dan als een leraar.”

Dat vraagt wel om een grootmoedige houding van de docent.
“Nou, inderdaad…! Want ik ken ook docenten die juist vooral hun eigen stempel op leerlingen willen drukken. Sommige leerlingen gaan daar zelfs kapot aan. Maar Charles moedigde mij aan om verschillende methoden te proberen. Hij vond het juist leuk om samen met mij allerlei dingen uit te zoeken. Daarvoor ben ik hem nog steeds heel dankbaar, al is hij helaas niet meer onder ons.”

Jullie masterclass heet ‘Adem, het anker van de stem’. Is het niet logischer om de adem ‘het voertuig van de stem’ te noemen en het middenrif als anker te zien? 
Ze kijkt bedenkelijk: “Weet je, als je bij het ademen bewust met je middenrif werkt, ga je meteen ‘in je hoofd zitten’, controle uitoefenen. En dan zet je lichamelijk meteen al van alles op slot. Maar bij het praten adem je immers ook vanzelf op tijd in? Daar denk je niet bij na, dat doet het lichaam al voor je. En in mijn visie bouwt het zingen voort op het spreken; bij masterclasses laat ik de cursisten dat ook als een van de eerste dingen ‘voelen’. Aangezien er bij masterclasses zangers van allerlei nationaliteiten komen, laat ik hen bij voorkeur eerst in hun moedertaal ervaren. Zo hadden we de vorige keer een Koreaanse zangeres. Dan werpt een Duitstalig lied al gauw blokkades op, omdat het ritme van de taal heel anders is. Dus vroeg ik haar om een Koreaans kinderliedje te zingen, of in elk geval iets waarmee ze was opgegroeid.”
 

Een vroegere zangdocente van mij zei ooit: “Een inademing ontstaat doordat je je buikwand uitzet, niet andersom.” Dat schijnt ook een oefening uit een boeddhistische traditie te zijn... 
“Theoretisch heeft ze gelijk. Maar het is wel een manier van inademen waarbij je heel erg je hoofd moet gebruiken. Kijk, jij zit hier nu gewoon met mij te praten. Daarbij denk je toch niet eerst aan het uitzetten van je buikwand? Nu weet ik ook dat veel mensen op conservatoria gewend zijn om heel ‘mentaal’ te zingen. Maar juist dat mentale zou ik liever terugbrengen naar het intuïtieve. Op het moment dat we als kind leerden praten, ademden we intuïtief al bijtijds in. Alleen zijn we dat vermogen later bij het zingen kwijtgeraakt.”
 

De laatste tijd lezen we steeds meer over ‘stembevrijding’, een begrip dat Jan Kortie in Nederland introduceerde. Ik heb er geen ervaring mee, maar kan me bij de term wel iets voorstellen...
“Ja, iemand als Paul Triepels is eigenlijk ook een soort stembevrijder, al weet ik niet of hij zichzelf zo zou noemen. Een paar jaar geleden heb ik zelf een aantal sessies bij Paul gedaan. Dat ging niet zozeer over ademtechniek, het had een meer spirituele invalshoek: ik wilde graag een bepaalde ‘openheid’ bereiken. Want wij zangers hebben allemaal dingen aangeleerd waarover we ons heel druk maken, maar die ook heel snel blokkades kunnen opwerpen. Nu wil ik zeker niet zeggen dat al het aangeleerde fout zou zijn. Maar zingen kan vaak veel simpeler. Ik denk eigenlijk dat we meer ‘stembevrijders’ op conservatoria zouden moeten hebben.”

Wat is het meest gangbare probleem bij amateurzangers?
“Tja, hoe zal ik dat formuleren… Wat je veel ziet is dat mensen op zoek gaan naar een kleur, en een zich een bepaald stemgebruik aanwennen om te klinken zoals zij denken dat een zanger zou moeten klinken. Maar daarmee gaan ze voorbij aan de klank van hun eigen stem. En dan valt het niet mee om datgene waaraan ze jarenlang zijn gewend zomaar los te laten. Vergelijk het maar met het pellen van een ui: je begint bij de buitenkant en zo laat je laagje voor laagje geleidelijk los, om tenslotte bij de kern van jouw eigen stem te komen. Maar dat moet je wel durven.”

Tineke Haveman: “Dat kan dus alleen wanneer je een veilige, intieme sfeer schept waarbinnen mensen zichzelf kunnen zijn. En wat ik nou zo goed vind van Johannette, is dat zij iedereen op een subtiele en respectvolle manier weet aan te spreken. Dat is ook een van de speerpunten van Het Stembandatelier: dat mensen zich volledig op hun gemak kunnen voelen.” 

10 en 11 oktober 2015:‘Adem, het anker van de stem’, masterclass voor amateurzangers
16 en 17 april 2016: masterclass voor amateurzangers met dramacoach Philip Curtis 
Info: www.stembandatelier.nl, tel. 0321-701332/06-41497089


(Vocaal, september 2015)